YAPI İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİN KİLİT TAŞI

Oktay Tan
4 Oca
3 dakikada okunur

SAĞLIK VE GÜVENLİK KOORDİNATÖRÜ’NÜN BİLİNMEYENLERİ

İnşaat sektörü, doğası gereği yüksek risk barındıran ve çok sayıda paydaşın aynı anda faaliyet gösterdiği bir çalışma alanıdır. Bu nedenle, iş sağlığı ve güvenliği (İSG) uygulamalarının etkin şekilde planlanması ve sahada doğru biçimde yürütülmesi hayati önem taşır. İşte tam bu noktada Sağlık ve Güvenlik Koordinatörü[.https://guvenliinsaat.csgb.gov.tr/sektor-hakkinda/gorev-ve-sorumluklar/#collapseSix], yapı işlerinde iş kazalarının önlenmesinde kilit bir rol üstlenir

Peki, Sağlık ve Güvenlik Koordinatörü kimdir, ne zaman atanır, hangi yetki ve sorumluluklara sahiptir? Uygulamada sıkça yanlış anlaşılan bu rolü tüm yönleriyle ele alalım.

Sağlık ve Güvenlik Koordinatörü Kimdir?

Sağlık ve Güvenlik Koordinatörü; yapı işlerinde iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının planlanmasını, koordinasyonunu ve izlenmesini sağlayan profesyoneldir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na dayanılarak çıkarılan Yapı İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Yönetmeliği’ne göre bu kişi, kazaları önlemeye yönelik sistemlerin kurulmasını ve işletilmesini sağlar.

Özetle; Sağlık ve Güvenlik Koordinatörü, sahada yalnızca denetleyen değil, riskleri daha oluşmadan öngören ve yöneten bir aktördür.

Ne Zaman ve Kim Tarafından Atanır?

Aynı yapı alanında birden fazla işverenin veya alt işverenin bulunduğu projelerde, Sağlık ve Güvenlik Koordinatörü atanması zorunludur. Bu atama;

Projenin hazırlık (tasarım–planlama) aşamasında
Projenin uygulama (şantiye–inşa) aşamasında

olmak üzere iki farklı evrede yapılabilir.

Atamayı yapan kişi ise genellikle işveren veya Proje Müdürüdür. Amaç; tasarım aşamasında riskleri ortadan kaldırmak, uygulama aşamasında ise sahadaki tüm faaliyetlerin güvenli biçimde eşgüdümünü sağlamaktır.

Sertifika Zorunluluğu Var mı?

Mevzuatta, Sağlık ve Güvenlik Koordinatörü olmak için zorunlu bir sertifika şartı açıkça tanımlanmamıştır. Ancak bu durum, herkesin bu görevi sağlıklı şekilde yapabileceği anlamına gelmez.

Özellikle büyük, karmaşık ve tehlikeli projelerde;

İSG mevzuat bilgisi
Risk analizi deneyimi
Yönetim ve koordinasyon becerisi

neredeyse kaçınılmaz bir gerekliliktir. Uygulamada bu görev çoğunlukla belgeli iş güvenliği uzmanları veya İSG alanında lisansüstü eğitimi olan profesyoneller tarafından yürütülmektedir.

Sağlık ve Güvenlik Koordinatöründe Olması Gereken Nitelikler

Etkili bir Sağlık ve Güvenlik Koordinatörü;

Analitik düşünebilen
Detaylara dikkat eden
Güçlü iletişim becerisine sahip
Sahada aktif olabilen
Teknolojiyi ve güncel uygulamaları takip eden

bir yapıda olmalıdır. Çünkü inşaat şantiyeleri; yüksekte çalışma, ağır ekipman kullanımı, kazı faaliyetleri ve eş zamanlı işler gibi pek çok riski aynı anda barındırır.

Hazırlık Aşamasındaki Görevler

Hazırlık aşaması, “kazayı daha oluşmadan önleme” sürecidir. Bu aşamada Sağlık ve Güvenlik Koordinatörü;

Sağlık ve Güvenlik Planı’nı hazırlar veya hazırlanmasını sağlar
Tasarım kaynaklı risklerin azaltılmasına katkı sunar
Alt işverenler arası olası iş çakışmalarını önceden analiz eder
Acil durum, tahliye ve yangın planlarını oluşturur
İSG yükümlülüklerinin sözleşmelere eklenmesini sağlar

Uygulama Aşamasındaki Görevler

Uygulama aşaması ise “sahada güvenliği canlı tutma” sürecidir. Bu aşamada koordinatör;

Sağlık ve Güvenlik Planı’nın sahada uygulanmasını denetler
Risk değerlendirmelerini günceller
Alt işverenler arasında eşgüdümü sağlar
Yüksek riskli işler için çalışma izinlerini yönetir
Uygunsuzlukları yazılı olarak bildirir
İş kazası ve ramak kala olayları analiz ederek raporlar

Bu noktada unutulmaması gereken önemli bir husus vardır:Sağlık ve Güvenlik Koordinatörü’nün gücü, doğrudan emir vermekten değil, yazılı bildirim ve kayıt oluşturmaktan gelir.

Yetki, Sorumluluk ve Hukuki Boyut

Mevzuata göre Sağlık ve Güvenlik Koordinatörü’nün temel yetkisi koordinasyondur. Doğrudan ceza verme, iş durdurma veya disiplin uygulama yetkisi yoktur. Ancak;

Yazılı uyarı yapabilir
Tespit ve öneri raporu düzenleyebilir
Proje Müdürü’ne resmi bildirimde bulunabilir

Yargı kararları açıkça göstermektedir ki;

“Yazılı bildirim yapan koordinatör sorumlu tutulmaz, yazılı kayıt oluşturmayan koordinatör ise kusurla karşı karşıya kalabilir.”

Bu nedenle, “söz uçar, yazı kalır” ilkesi Sağlık ve Güvenlik Koordinatörlüğünde hayati önemdedir.

Sonuç: Neden Kilit Bir Rol?

Sağlık ve Güvenlik Koordinatörü, inşaat projelerinde yalnızca mevzuat gereği atanmış bir görevli değil; iş kazalarının önlenmesinde stratejik bir aktördür. Projenin başından sonuna kadar güvenliğin sürekliliğini sağlar, riskleri yönetir ve tüm paydaşlar arasında ortak bir güvenlik dili oluşturur.

İnşaat sektöründe kalıcı bir “önce güvenlik” kültürü oluşturmanın yolu, bu rolün doğru anlaşılması ve etkin şekilde uygulanmasından geçmektedir.